“Pílánẹ́ẹ̀tì yìí nìkan ni ilé wa,” Akọ̀wé Àgbà Àjọ UN, António Guterres, sọ nínú ìránṣẹ́ kan sí Ọjọ́ Àyíká Àgbáyé, èyí tí a ó ṣe ìrántí rẹ̀ ní ọjọ́ Sunday yìí, ó kìlọ̀ pé àwọn ètò àdánidá ayé “kò kúnjú àìní wa.” Ọ̀kan
“Ó ṣe pàtàkì kí a dáàbò bo ìlera afẹ́fẹ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àti onírúurú ẹ̀dá alààyè lórí ilẹ̀ ayé, àwọn ètò àyíká àti àwọn ohun àlùmọ́nì tó lopin. Ṣùgbọ́n a kò ṣe bẹ́ẹ̀,” ni olórí UN sọ.
Ó kìlọ̀ pé, “A ń béèrè fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan láti inú pílánẹ́ẹ̀tì náà láti máa gbé ìgbésí ayé tí kò ṣeé gbé,” ó sì sọ pé kì í ṣe pé ó ń ba pílánẹ́ẹ̀tì náà jẹ́ nìkan ni, ṣùgbọ́n ó ń ba àwọn olùgbé inú rẹ̀ jẹ́.
Àwọn ètò àyíká ń ṣe àtìlẹ́yìn fún gbogbo ìgbésí ayé lórí ilẹ̀ ayé. Fún #ÀyíkáAyé, kọ́ bí a ṣe lè ṣe àfikún sí ìdènà, dídúró àti yíyípadà ìbàjẹ́ ètò àyíká nínú ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ tuntun lórí àtúnṣe ètò àyíká láti ọ̀dọ̀ @UNDP àti @UNBiodiversity.âž¡ï¸ https://t.co/zWevUxHkPU #Ìtúnṣe Ìran pic.twitter.com/UoJDpFTFw8
Láti ọdún 1973, wọ́n ti ń lo ọjọ́ náà láti mú kí àwọn ènìyàn mọ̀ nípa àyíká àti láti mú kí ìdàgbàsókè bá àwọn ìṣòro àyíká bí ìbàjẹ́ kẹ́míkà olóró, ìsọ̀gbẹ́daṣálẹ̀ àti ìgbóná ayé.
Láti ìgbà náà ni ó ti dàgbàsókè sí ètò ìgbésẹ̀ kárí ayé tí ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti yí àwọn ìyípadà nínú ìwà àwọn oníbàárà àti àwọn ìlànà àyíká orílẹ̀-èdè àti ti àgbáyé.
Nípa pípèsè oúnjẹ, omi mímọ́, oògùn, ìlànà ojú ọjọ́ àti ààbò kúrò lọ́wọ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojú ọjọ́ líle koko, Ọ̀gbẹ́ni Guterres rán wa létí pé àyíká tó dára ṣe pàtàkì fún àwọn ènìyàn àti Àwọn Góńgó Ìdàgbàsókè Alágbára (SDGs).
“A gbọ́dọ̀ ṣàkóso ìṣẹ̀dá pẹ̀lú ọgbọ́n àti rírí i dájú pé a ní àǹfààní láti dé ọ̀dọ̀ àwọn iṣẹ́ rẹ̀, pàápàá jùlọ fún àwọn tí ó ní ìpalára jùlọ àti àwọn agbègbè,” Ọ̀gbẹ́ni Guterres tẹnumọ́.
Ó lé ní bílíọ̀nù mẹ́ta ènìyàn tí ìbàjẹ́ àyíká ayé ń ṣe. Ìbàjẹ́ ń pa nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́sàn-án ènìyàn ní àkókò tí kò tó ní ìbẹ̀rẹ̀ ní ọdọọdún, àti pé ó lé ní mílíọ̀nù kan irú ewéko àti ẹranko ló wà nínú ewu ìparun - ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn láàárín ọ̀pọ̀ ọdún, gẹ́gẹ́ bí olórí Àjọ Àgbáyé ti sọ.
“Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdajì ènìyàn tó wà ní agbègbè ewu ojúọjọ́ — ó ṣeé ṣe kí ó kú ní ìlọ́po mẹ́ẹ̀ẹ́dógún láti inú àwọn ipa ojúọjọ́ bíi ooru líle koko, ìkún omi àti ọ̀dá,” ó sọ, ó sì fi kún un pé ó ṣeé ṣe kí ojúọjọ́ ayé tó 50:50 kọjá 1.5°C tí a gbé kalẹ̀ nínú Àdéhùn Paris láàárín ọdún márùn-ún tó ń bọ̀. Ọ̀kan
Ní àádọ́ta ọdún sẹ́yìn, nígbà tí àwọn olórí àgbáyé péjọpọ̀ ní Àpérò Àjọ Àgbáyé lórí Àyíká Ènìyàn, wọ́n ṣe ìlérí láti dáàbò bo pílánẹ́ẹ̀tì náà.
“Ṣùgbọ́n a kò tíì ṣe àṣeyọrí rárá. A kò lè fojú fo àwọn agogo ìdágìrì tí ń dún lójoojúmọ́ mọ́,” ni òṣìṣẹ́ UN kan kìlọ̀.
Apejọ Ayika Stockholm+50 ti a ṣẹṣẹ ṣe laipẹ yii tun sọ pe gbogbo awọn SDG 17 naa gbẹkẹle aye ti o ni ilera lati yago fun idaamu mẹta ti iyipada oju-ọjọ, idoti ati pipadanu oniruuru ohun alumọni.
Ó rọ àwọn ìjọba láti ṣe àfiyèsí sí ìgbésẹ̀ ojúọjọ́ àti ààbò àyíká nípasẹ̀ àwọn ìpinnu ìlànà tí ó ń gbé ìlọsíwájú tí ó ṣeé gbé ga.
Akọ̀wé Àgbà ṣàlàyé àwọn àbá láti mú agbára ìtúnṣe ṣiṣẹ́ níbi gbogbo nípa jíjẹ́ kí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ ìtúnṣe àti àwọn ohun èlò aise wà fún gbogbo ènìyàn, dín ìdènà pàjáwìrì kù, yíyípadà owó ìrànlọ́wọ́ àti ìdókòwò mẹ́ta.
“Àwọn ilé iṣẹ́ gbọ́dọ̀ fi ìdúróṣinṣin sí ọkàn ìpinnu wọn, fún ire àwọn ènìyàn àti àwọn àbájáde wọn. Pílánẹ́ẹ̀tì tó dára ni ìpìlẹ̀ gbogbo iṣẹ́ tó wà lórí ilẹ̀ ayé,” ó sọ.
Ó ń gbèrò fún agbára àwọn obìnrin àti àwọn ọmọbìnrin láti jẹ́ “àwọn aṣojú ìyípadà alágbára”, títí kan nínú ṣíṣe ìpinnu ní gbogbo ìpele. Ó sì ń gbé lílo ìmọ̀ ìbílẹ̀ àti ti ìbílẹ̀ lárugẹ láti ran àwọn ètò ìṣẹ̀dá tí ó ní ìbàjẹ́ lọ́wọ́.
Ní ṣíṣàkíyèsí pé ìtàn fi ohun tí a lè ṣe hàn nígbà tí a bá fi pílánẹ́ẹ̀tì sí ipò àkọ́kọ́, olórí àjọ UN tọ́ka sí ihò kan tí ó tóbi ní ilẹ̀ ozone, èyí tí ó mú kí gbogbo orílẹ̀-èdè fara mọ́ ìlànà Montreal Protocol láti dín ìparun ozone ti àwọn kẹ́míkà kù.
“Ọdun yii ati atẹle yoo pese awọn aye diẹ sii fun agbegbe kariaye lati ṣafihan agbara ti multipartism lati koju awọn idaamu ayika ti o sopọ mọ wa, lati idunadura eto tuntun ti oniruuru ẹda agbaye si iyipada pipadanu iseda nipasẹ ọdun 2030, si idagbasoke Adehun kan lati koju idoti ṣiṣu,” o sọ.
Ogbeni Guterres tun fi idi ifaramo UN mulẹ lati dari awọn akitiyan ifowosowopo agbaye “nitori pe ọna kan ṣoṣo lati lọ siwaju ni lati ṣiṣẹ pẹlu iseda, kii ṣe lodi si i”. Ọkan
Inger Andersen, olùdarí àgbà fún Ètò Àyíká ti Àjọ Àgbáyé (UNEP), rán wa létí pé a ṣe Ọjọ́ Àgbáyé ní ìpàdé Àjọ Àgbáyé kan ní olú ìlú Sweden ní ọdún 1972, pẹ̀lú òye pé “a ní láti dìde dúró láti dáàbò bo afẹ́fẹ́, ilẹ̀ àti afẹ́fẹ́ tí gbogbo wa gbẹ́kẹ̀lé. Omi…[àti] agbára ènìyàn ṣe pàtàkì, ó sì ṣe pàtàkì gan-an….”
“Lónìí, bí a ṣe ń wo ọjọ́ iwájú ooru, ọ̀dá, ìkún omi, iná mànàmáná, àjàkálẹ̀ àrùn, afẹ́fẹ́ ẹlẹ́gbin àti òkun tí ó kún fún ike, bẹ́ẹ̀ ni, àwọn iṣẹ́ ogun ṣe pàtàkì ju ti ìgbàkígbà rí lọ, a sì wà nínú ìdíje lòdì sí àkókò.” EUR
Ó tẹnu mọ́ pé àwọn olóṣèlú gbọ́dọ̀ wo ju ìdìbò lọ sí “ìṣẹ́gun ìran,” àwọn ilé iṣẹ́ ìnáwó gbọ́dọ̀ ṣe ìnáwó fún ayé, àwọn ilé iṣẹ́ sì gbọ́dọ̀ jẹ́ olùdájọ́ fún ìṣẹ̀dá.
Nibayi, Agbẹnusọ Pataki ti UN lori ẹtọ eniyan ati ayika, David Boyd, ti kilọ pe rogbodiyan n fa ibajẹ ayika ati awọn ilokulo ẹtọ eniyan.
“Àlàáfíà jẹ́ ohun pàtàkì pàtàkì fún ìdàgbàsókè tó dúró ṣinṣin àti gbígbádùn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní kíkún, títí kan ẹ̀tọ́ sí àyíká tó mọ́, tó ní ìlera àti tó dúró ṣinṣin,” ni ó wí.
Ó jiyàn pé ìjà máa ń gba agbára púpọ̀; ó ń mú “àwọn èéfín afẹ́fẹ́ tó ń ba ojú ọjọ́ jẹ́ pọ̀ sí i,” èyí tó ń mú kí afẹ́fẹ́ olóró, omi àti ilẹ̀ ba ìbàjẹ́ jẹ́, ó sì ń ba ìṣẹ̀dá jẹ́.
Onímọ̀ràn olómìnira tí àjọ UN yàn ti tẹnu mọ́ ipa àyíká tí ìkọlù Russia sí Ukraine ní lórí ilẹ̀ Ukraine àti àwọn ohun tó ní í ṣe pẹ̀lú ẹ̀tọ́ rẹ̀, títí kan ẹ̀tọ́ láti gbé ní àyíká mímọ́ tónítóní, tó ní ìlera àti tó ṣeé gbé, ó ní yóò gba ọ̀pọ̀ ọdún láti tún ìbàjẹ́ náà ṣe.
“Ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè ti kéde ètò láti fẹ̀ sí i nínú ìgbóná epo, gaasi àti èédú ní ìdáhùn sí ogun ní Ukraine,” ni Ọ̀gbẹ́ni Boyd sọ, ó sì sọ pé àwọn ìdámọ̀ràn tó gba ọ̀pọ̀ bílíọ̀nù dọ́là fún àtúntò àti ìgbàpadà lẹ́yìn ogun yóò tún mú kí ìfúnpá pọ̀ sí i lórí àyíká.
Píparun ẹgbẹẹgbẹ̀rún ilé àti àwọn ètò ìṣiṣẹ́ pàtàkì yóò mú kí ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù ènìyàn má rí omi mímu tó dáa gbà - ẹ̀tọ́ pàtàkì mìíràn.
Bí ayé ṣe ń kojú ìbàjẹ́ ojúọjọ́, ìbàjẹ́ onírúurú ẹ̀dá alààyè àti ìbàjẹ́ tó gbòòrò, ògbógi UN tẹnu mọ́ ọn pé: “Ogun náà gbọ́dọ̀ parí ní kíákíá bí ó ti ṣeé ṣe tó, àlàáfíà yóò dájú, àti pé ìgbésẹ̀ ìtúnpadà àti ìtúnpadà bẹ̀rẹ̀.”
Àlàáfíà àgbáyé wà nínú ewu - ní pàtàkì nítorí pé a kò mú àwọn ìlérí wa sí àyíká ṣẹ - Akọ̀wé Àgbà Àjọ UN António Guterres sọ ní ọjọ́rú.
Ó ti pé ọdún márùn-ún báyìí tí Sweden ti gbàlejò ìpàdé àkọ́kọ́ àgbáyé láti yanjú àyíká gẹ́gẹ́ bí ọ̀ràn pàtàkì, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ sí “ibi ìrúbọ ènìyàn” tí, gẹ́gẹ́ bí UN ti sọ, lè jẹ́ tí a kò bá tọ́jú rẹ̀. Di ògbógi nípa ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ní “Agbègbè Ìrúbọ Ènìyàn”. Ní ọjọ́ Ajé, ṣáájú àwọn ìjíròrò tuntun ní ọ̀sẹ̀ yìí ní Stockholm láti jíròrò ìgbésẹ̀ síwájú sí i, àwọn ògbógi kìlọ̀ pé a nílò ìsapá ńlá tí ó lè gba ẹ̀mí àràádọ́ta ọ̀kẹ́ ènìyàn là ní ọdún kọ̀ọ̀kan.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹfà-06-2022
